منظور از تداخلات دارویی چیست؟

0
95
زمان مطالعه: ۵ دقیقه

توضیخات

 هنگامی که شما بیش از یک دارو مصرف کنید، یا حتی اگر آن را با غذاها، نوشیدنی­ ها یا داروهای بی نسخه­ ی به خصوصی ترکیب کنید، خود را در معرض خطر تداخلات دارویی قرار داده­ اید. اکثر تداخلات دارویی جدی محسوب نمی­شوند، اما چون شماری از آنها خطرناک هستند، دانستن نتیجه ­ی احتمالی پیش از مصرف داروها امری حائز اهمیت به شمار می­رود.

  • تداخل دارو با دارو: این مورد رایج­ترین نوع تداخلات دارویی به شمار می­رود. هر چه داروهای بیشتری مصرف کنید، احتمال تداخل داشتن داروی شما با دارویی دیگر بیشتر می­شود. تداخلات دارو با دارو می­توانند کیفیت عملکرد یا اثربخشی داروهای شما را کاهش دهند، ممکن است عوارض جانبیِ غیرمنتظره­ ی خفیف یا شدید یک دارو را افزایش دهند، یا حتی باعث افزایش مقدار یک داروی خاص در خون و سمّیت [=مسموم­ کنندگی] بالقوه­ ی آن شوند. برای مثال اگر یک داروی ضد درد (مانند ویکودین) و یک داروی ضد حساسیتِ آرام­ بخش (مانند بنادریل) را همزمان مصرف کنید، دچار خواب ­آلودگی بیشتری خواهید شد زیرا هر دو دارو باعث این عارضه­ ی جانبی می­شوند.
  • تداخل دارو با غذا / نوشیدنی: احتمالاً گاهی اوقات برچسب­ هایی با مضمون «از نوشیدن آب گریپ­فروت خودداری کنید» روی جعبه­ ی داروی خود را دیده­ اید. این ممکن است عجیب به نظر برسد، اما داروهای بخصوصی می­ توانند با غذاها یا نوشیدنی­ ها تداخل داشته باشند. به عنوان مثال، آب گریپ­فروت می­تواند مقادیر آنزیم­ های موجود در کبد که مسئول تجزیه­ ی داروها هستند را کاهش دهد. مقادیر یک داروی تداخلی در خون ممکن است بالا رفته و منجر به مسمومیت گردد. این تداخل می­تواند با استاتین های متداولی که کلسترول را کاهش می­دهند (مانند آتروواستاتین، لوواستاتین یا سیم­واستادین) رخ دهد. این تداخل دارویی می­ تواند درد عضلانی، یا حتی ضایعه­ ی عضلانی وخیم موسوم به «رابدومیولیز» را به بار آورد.
  • تداخل دارو با بیماری: تداخلات دارویی همیشه صرفاً با داروها یا غذاهای دیگر رخ نمی­ دهند. وضعیت پزشکی [=بیماری] موجود شما نیز می­ تواند طزر کار یک دارو را تحت تاثیر قرار دهد. برای مثال، داروهای ضد احقانِ خوراکیِ بدون نسخه نظیر سودافدرین (سودافد) یا فنیل‌افرین (سودافد پی.ئی.) ممکن است فشار خون را افزایش داده و در صورتی که فشار خون بالایی داشته ­باشید، می ­توانند خطرناک باشند.

منظور از تداخلات دارویی چیست؟تداخلات دارویی چطور رخ می ­دهند؟

تداخلات دارویی می­ توانند به شیوه­ های مختلفی روی دهند:

۱. تداخلات فارماکودینامیک زمانی رخ می­دهند که دو داروی مصرف شده با هم، در محل جذب یکسان یا مشابهی عمل کنند و منجر به تأثیر بیشتر (افزایشی یا هم­افزایی) یا اثر کاهشی (خنثی­کننده) شوند. برای مثال هنگامی که کلرپرومازین (که گاهی اوقات جهت جلوگیری از تهوع و استفراغ به کار می­رود) و هالوپریدول (یک داروی ضد روان­پریشی برای اسکیزوفرنی [=روان­گسیختگی]) همراه با یکدیگر مصرف می­شوند، ریسک ایجاد تپش قلب نامنظمِ خطرناک و شاید مرگبار افزایش می­یابد.

۲. تداخلات فارماکوکینتیک در صورتی ممکن است رخ دهند که یک دارو جذب، توزیع، متابولیسم، یا دفع داروی دیگری را تحت ­الشعاع قرار دهد. مثال­های ذیل می­توانند این ساز و کارهای پبچیده را توضیح دهند:

  • جذب: برخی از داروها می­توانند جذب یک داروی دیگر در جریان خون را تغییر دهند. مثلا کلسیم می­تواند با ایجاد پیوند با بعضی از داروها باعث انسداد عمل جذب شود. دلوتگراویر (با نام تجاری تیوی­کِی) که برای درمان اچ­آی­وی استفاده می­شود، نباید همزمان با کربنات کلسیم (با نام­های تجاری تومز، مالوکس و غیره) مصرف شود چرا که این ماده [=کربنات کلسیم] می­تواند مقدار جذب دلوتگراویر در جریان خون را کاهش داده و کارایی آن در درمان بیماری اچ­آی­وی را تنزل دهد. دلوتگراویر باید ۲ ساعت قبل از (یا شش ساعت بعد از) داروهای حاوی کلسیم یا سایر مواد معدنی مصرف شود تا از تداخل مذکور جلوگیری به عمل آید. به همین منوال، بسیاری از داروها را نمی­توان با شیر یا محصولات لبنی مصرف نمود زیرا با کلسیم پیوند برقرار می­کنند. داروهای اثرگذار بر تحرکات معده یا روده­، پی­اچ (pH)، یا گیاهان طبیعی [دارویی] نیز می­توانند منجر به تداخلات دارویی شوند.
  • توزیع: تداخلات پیوند پروتئینی زمانی می­توانند روی دهند که دو (یا بیش از دو) داروی با پیوند پروتئینی شدید، برای [اتصال به] تعداد محل­های پیوندیِ محدود در پروئین­های پلاسما، با هم رقابت می­کنند. یک نمونه از این تداخل، بین فنوفیبریک اسید (با نام تجاری تریلیپیکس؛ مخصوص کاهش کلسترول و تری گلیسیرید در خون) و وارفارین (یک داروی رایج رقیق­کننده­ی خون جهت جلوگیری از ایجاد لخته) وجود دارد. فنوفیبریک اسید می­تواند اثرات وارفارین را تشدید نموده و موجب خونریزی با سهولت بیشتر می­ شود.
  • متابولیسم: داروها معمولاً یا بدون تغییر (داروی اصلی) و یا به شکل یک متابولیت که به نحوی تغییر یافته است، از بدن دفع می­ شوند. آنزیم­های موجود در کبد و به خصوص آنزیم ­های سیتوکروم پی ۴۵۰ معمولاً وظیفه­ی تجزیه کردن داروها برای دفع از بدن را بر عهده دارند. با این وجود، مقادیر آنزیم­ ها ممکن است افزایش یا کاهش یابد و تجزیه­ ی داروها را تحت تاثیر قرار دهد. برای مثال، مصرف دیلتیازم(داروی مخصوص فشار خون) با سیمواستاتین (دارویی برای کاهش کلسترول) ممکن است مقادیر سیمواستاتین در خون و عوارض جانبی آن را افزایش دهد. دیلتیازم می­تواند آنزیم­های CYP450 3A4 – که برای تجزیه کردن (متابولیسم) سیمواستاتین ضروری هستند – را مسدود (بلوکه) کند. سطوح بالای سیمواستاتین می­تواند منجر به عوارض جانبی خطرناک برای کبد و عضلات شود.
  • دفع: بعضی از داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی، مانند ایندومتاسین، می­توانند فعالیت کلیه­ ها را کاهش داده و دفع لیتیوم (یک داروی مخصوص اخلال دوقطبی) را تحت تأثیر قرار دهند. ممکن است به تعدیل دوز یا نظارت بیشتر پزشک خود نیاز داشته باشید تا بدون هیچ خطری هر دو دارو را مصرف نمایید.